Biblioteka Narodowa na 111. Światowym Kongresie Esperanto
W dniach od 1 do 8 sierpnia 2026 roku w austriackim Grazu odbył się 111. Światowy Kongres Esperanto, w którym wzięło udział ponad tysiąc uczestników z ponad sześćdziesięciu krajów. Temat tegorocznego Kongresu – „Wolontariat w służbie zrównoważonego rozwoju” – nawiązywał bezpośrednio do ogłoszonego przez Zgromadzenie Ogólne ONZ Międzynarodowego Roku Wolontariatu na rzecz Zrównoważonego Rozwoju 2026.
Podczas Kongresu Gabriela Skonieczna z Biblioteki Narodowej po raz pierwszy publicznie przedstawiła środowisku esperanckiemu sprawozdanie z prac nad Biblioteką Hectora Hodlera, przejętą przez Narodową Książnicę w 2023 roku. Dla społeczności, która przez ponad sto lat opiekowała się tym zbiorem, była to informacja wyczekiwana: kolekcja jest opracowywana systematycznie i udostępniana w coraz szerszym zakresie.
Wystąpienie zostało poświęcone przede wszystkim opracowaniu zbioru, od czego zależy zarówno dostępność kolekcji, jak i możliwość prowadzenia nad nią badań. Zwrócono uwagę, że w procesie katalogowania Biblioteka Narodowa wykorzystuje narzędzia sztucznej inteligencji, która wspiera przygotowywanie rekordów bibliotecznych. Doświadczenia te były przedmiotem zainteresowania podczas Kongresu, w szczególności instytucji przechowujących zbiory w językach o ograniczonych zasobach cyfrowych, dla których podobne rozwiązania dopiero powstają.
Osobna część prelekcji dotyczyła katalogu jako bazy danych. Esperanto stanowi poniżej 0,005% danych treningowych większości modeli językowych (LLM – Large Language Model), a więc poniżej progu, od którego języki są w ogóle raportowane. Modele językowe dobrze znają gramatykę języka esperanto, nie znają natomiast jego kultury. Rzetelne opracowanie zbiorów esperanckich jest zatem nie tylko zabezpieczeniem dziedzictwa, ale również budową infrastruktury badawczej.
Prelekcja spotkała się z dużym zainteresowaniem uczestników i organizatorów, którzy podkreślali znaczenie działań Biblioteki Narodowej dla zachowania dziedzictwa języka powstałego w Warszawie w 1887 roku.
Wystąpienie miało miejsce podczas 48. Konferencji Esperantologicznej, organizowanej przez – działające od 1952 roku – Centrum Badań i Dokumentacji nad Światowymi Problemami Językowymi pod kierunkiem prof. Klausa Schuberta i prof. Bengta-Arne Wickströma, która odbyła się w ramach Kongresu. Tegoroczna edycja poświęcona była bibliotekom, archiwom i ochronie dziedzictwa, a także sprawiedliwości językowej, interlingwistyce oraz polityce językowej.
Zdjęcie: John Huang