Rosyjski nacjonalizm integralny na łamach czasopisma „Beseda”
Zapraszamy na Otwarte Seminarium Biblioteki Narodowej. We wtorek 9 czerwca 2026 roku o godzinie 14 dr Maria M. Przeciszewska z Biblioteki Narodowej wygłosi referat „Jeden Bóg, jeden Car, jedna ojczyzna”. Rosyjski nacjonalizm integralny na łamach czasopisma „Beseda” (1886–1906).
Analiza zawartości „Besedy” – rosyjskiego dwutygodnika przeznaczonego dla ludności wiejskiej Chełmszczyzny i Podlasia – umożliwia rekonstrukcję dyskursu narodowego. W jego ramach byłych unitów przedstawiano jako część narodu rosyjskiego, zamieszkującego rdzenną Rosję/Ruś. Koncepcja tego narodu opierała się zaś na trzech zasadniczych kryteriach: religijnym (prawosławie jako wyznacznik przynależności narodowej), etnicznym (utożsamienie Rusinów z Rosjanami) oraz historycznym (uznanie mieszkańców dawnej Rusi Kijowskiej za protoplastów narodu rosyjskiego i fundament państwowości rosyjskiej).
Redakcja periodyku koncentrowała się przede wszystkim na trzech komplementarnych obszarach tematycznych.
Podejmowano problematykę geografii wyobrażonej rosyjskiego nacjonalizmu, rozumianej jako ideologicznie ukształtowana wizja przestrzeni, definiująca zakres rosyjskości oraz relacje między rosyjskością a „obcością”.
Redakcja intensywnie popularyzowała rosyjską narrację historyczną, zgodnie z którą terytorium diecezji chełmskiej miało być „odwiecznie” zamieszkiwane przez „Rosjan”, zmuszonych na przestrzeni dziejów do permanentnej obrony swojej tożsamości przed presją polską. Istotne było ponadto wyodrębnienie rosyjskich i prawosławnych miejsc pamięci, które tworzyły semantyczne „znakowanie” przestrzeni Chełmszczyzny („Zabuża”) jako rosyjskiej.
Na łamach czasopisma konsekwentnie prezentowany był rosyjski dyskurs modernizacyjny, którego „mitem założycielskim” uczyniono akt uwłaszczenia chłopów z 19 lutego 1864 roku (według kalendarza juliańskiego) dokonany przez Aleksandra II. Przywoływanie tego wydarzenia pełniło funkcję legitymizującą bieżącą politykę imperialną, równocześnie zaś towarzyszyło mu upowszechnianie praktycznych porad dotyczących rolnictwa, prowadzenie kampanii przeciw alkoholizmowi i analfabetyzmowi oraz propagowanie samokształcenia poprzez lekturę rosyjskiego kanonu literackiego rekomendowanego przez redakcję. To zadanie miało szczególnie doniosłe znaczenie, ponieważ wierzono, że właśnie literatura piękna stanowi klucz do „odkrycia” rosyjskiej tożsamości narodowej przez chłopskich czytelników.
Otwarte Seminaria Biblioteki Narodowej – harmonogram i zapisy