Biblioteki i książki szkolne w szkołach elementarnych Królestwa Polskiego (1871–1905)
Zapraszamy na Otwarte Seminarium Biblioteki Narodowej. We wtorek, 13 stycznia 2026 roku, o godzinie 14 dr Maria M. Przeciszewska wygłosi referat Biblioteki i książki szkolne w szkołach elementarnych Królestwa Polskiego (1871–1905).
Celem wystąpienia jest przedstawienie księgozbiorów szkolnych znajdujących się w szkołach elementarnych Królestwa Polskiego w latach 1871–1905 oraz próba odpowiedzi na pytanie, w jakim stopniu pełniły one funkcję narzędzia powstrzymywania procesu polskiego unarodowienia włościan w warunkach szybkich przemian społecznych drugiej połowy XIX wieku, na ile zaś ich zadaniem była kontynuacja podjętego w latach sześćdziesiątych dzieła „reslawizacji” dzieci chłopskich. W realizacji tego celu: (1) przedstawię skład wybranych bibliotek szkół elementarnych przeznaczonych dla dzieci polskich (i w mniejszym stopniu niemieckich) w guberniach centralnych Królestwa Polskiego; (2) przeanalizuję treść dostępnych tam książek: elementarzy, wypisów szkolnych, broszur propagandowych oraz niektórych podręczników próbując prześledzić ewolucję sposobów indoktrynacji warstw niższych; a wreszcie (3) ukażę warunki inicjacji czytelniczej w wiejskich i miejskich szkołach elementarnych. Podstawę źródłową stanowi dokumentacja wybranych dyrekcji szkolnych przechowywana w archiwach państwowych w Łodzi i Płocku, a także książki dostępne w Bibliotece Narodowej oraz Bibliotece Uniwersyteckiej w Warszawie.
Otwarte Seminaria Biblioteki Narodowej – harmonogram i zapisy