Laboratorium bezgranicznego ideału - Biblioteka Narodowa

EN

Laboratorium bezgranicznego ideału

W okresie dwudziestolecia międzywojennego wielu esperantystów – działaczy ruchów robotniczych odczuwało potrzebę powstania ponadnarodowej organizacji, wykraczającej poza ograniczenia grup esperantystów powiązanych z różnymi partiami lewicy. Dostrzegano też, że tzw. neutralność polityczna burżuazyjnego ruchu esperanckiego nie może przynieść pokoju, jeśli pomija kwestię nierówności ekonomicznych.

Światowe Stowarzyszenie Nienarodowe (Sennacieca Asocio Tutmonda – SAT) nie powstało w celu promowania konkretnego programu politycznego, lecz jako przestrzeń kulturowa łącząca wszystkie nurty lewicy. Zgodnie ze statutami miało „pomóc swoim członkom w wyrwaniu się spod indoktrynacji środowiska poprzez porównywanie faktów i idei oraz swobodną dyskusję”. Jednak ta różnorodność szybko została wystawiona na próbę – szczególnie przez niektórych radzieckich esperantystów, takich jak Ernest Drezen (1892–1937), chcących podporządkować organizację Międzynarodówce Komunistycznej.

Jako laboratorium transnarodowego stylu życia i nowych relacji społecznych, SAT rozwinęło ambitny program wydawniczy, publikując również materiały przeznaczone dla młodzieży. Poprzez sieci Stowarzyszenia rozpowszechniano raporty o warunkach pracy robotników, a wkrótce także alarmujące wieści z ZSRR. W odpowiedzi założyciel SAT Eugène Lanti (urodzony jako Eugène Adam) opublikował książkę Czy w Związku Radzieckim naprawdę buduje się socjalizm? potępiającą to, co określił mianem „czerwonego faszyzmu”. Książka była w 1936 roku jednym z pierwszych lewicowych tekstów demaskujących rozczarowanie i rosnący autorytaryzm w kraju rewolucji.