Wplecione w polskie społeczeństwo
W bogatym krajobrazie kulturowym II Rzeczypospolitej esperanto nie było odległym ideałem zarezerwowanym tylko dla międzynarodowców – rozwijało się w codziennej kulturze, sztuce, literaturze, podróżach, religii i życiu obywatelskim. Od biografii narodowych postaci – od Chopina po Piłsudskiego – przez lokalne przewodniki turystyczne dla zagranicznych gości, od katolickich broszur w esperanto po przekłady polskich klasyków – do nowego języka, ruch esperantystów dowodził, że stał się integralną częścią tkanki kulturowej kraju.
Zofia Batycka, Miss Polonia 1930, wysłała pocztówkę z Międzynarodowego Kongresu Esperanto w Paryżu w 1932 roku z tekstem: „Uczcie się esperanta – esperanto przynosi pokój i zbliża narody / Learn Esperanto, Esperanto brings peace and brings nations closer together”. Kultura esperancka znalazła swoje miejsce nawet w światowym kinie: film Tysiąc oczu doktora Mabuse Fritza Langa oparto na powieści śląskiego pisarza Jana Fethkego (1903–1980), pierwotnie napisanej w esperanto.
Kultura i wspólnota splatały się ze sobą. Ruch esperantystów w Polsce miał dwoisty charakter – głęboko lokalny, zakorzeniony w tradycjach i instytucjach, a zarazem konsekwentnie kosmopolityczny w swojej transnarodowej wizji. W międzywojennej Polsce esperanto nie było ani ukryte, ani marginalne, lecz stanowiło integralną część życia społecznego i kulturalnego.