Esperanto i tworzenie nowoczesnej Polski
Kiedy Polska odzyskała niepodległość w 1918 roku, odrodzona republika stała się laboratorium idei. Projekty modernizacyjne, reformy edukacyjne i otwartość kulturowa rozkwitały, gdy obywatele próbowali kształtować własną nowoczesną tożsamość. W tej dynamicznej atmosferze ruch esperancki znalazł sprzyjające warunki do rozwoju. Łączył wizję uniwersalnych wartości ludzkich Ludwika Zamenhofa z polskim dążeniem do budowy oświeconego, otwartego na świat społeczeństwa.
Druga Rzeczpospolita wyróżniała się niezwykłą różnorodnością ideologiczną, a pluralizm ten znajdował odbicie również w samym ruchu esperanckim. Katoliccy humaniści, liberalni intelektualiści, pacyfiści, socjaliści oraz rzecznicy mniejszości narodowych znajdowali w esperanto język współbrzmiący z ich ideałami. Dla miejskiej klasy średniej urzeczywistniał on obietnicę postępu obywatelskiego i kultury naukowej. Dla robotników i organizacji socjalistycznych był narzędziem międzynarodowej solidarności i emancypacji społecznej.
Towarzystwa esperanckie rozwijały się w całym kraju – od lokalnych stowarzyszeń na wsi po instytucje ogólnokrajowe – stając się częścią szerszych działań zmierzających do budowania nowoczesnego społeczeństwa obywatelskiego. Jak pisał Leopold Dominik Kronenberg (1890–1929), działacz oświatowy i polityczny, esperantysta, w miesięczniku „Pola Esperantisto” w 1927 roku:
W naczelnych urzędach Rzeczypospolitej nastrój dla Esperanta jest coraz przychylniejszy. Oto do zanotowania mamy fakty takie, jak przyjęcie delegacji esperantystów przez b. ministra Sujkowskiego, następnie przez Pana Prezydenta, Prof. Mościckiego, a zarazem trudno nie wspomnieć, iż na kongresie w Wiedniu przemawiał tak wspaniale urzędowy przedstawiciel Państwa, minister Lasocki, że nad grobem Zamenhofa przemawiał wice minister spraw zagranicznych, Dr Grabowski (...)
W okresie międzywojennym Polska pozostawała jednym z głównych światowych ośrodków esperanta, goszcząc tysiące uczestników z ponad trzydziestu krajów podczas Światowych Kongresów Esperanta w Wolnym Mieście Gdańsku (1927), Krakowie (1931) i Warszawie (1937). W wielojęzycznej republice esperanto nie było jedynie eksperymentem językowym, lecz propozycją moralną i obywatelską – wizją dialogu i koegzystencji w Europie wciąż poszukującej wspólnego głosu.