COVID-19 - Biblioteka Narodowa

COVID-19

COVID-19

W Poradni Biblioteki Narodowej można uzyskać odpowiedzi na pytania dotyczące działalności bibliotek w związku z sytuacją spowodowaną pandemią wirusa. Zachęcamy bibliotekarzy do zadawania pytań.

Prosimy o przesyłanie pytań na adres: poradnia@bn.org.pl

Zespół Biblioteki Narodowej dołoży wszelkich starań, żeby odpowiedzi były publikowane jak najszybciej. Oprócz odpowiedzi udzielonej bezpośrednio pytającemu, będą umieszczane w Poradni dostępnej on-line. Pytania i odpowiedzi będą publikowane bez podania szczegółów i adresów pozwalających na identyfikację pytającego.

Prosimy, by przed zadaniem pytania zapoznać się z poniższą listą oraz z rekomendacjami w zakresie ogólnych zasad bezpieczeństwa, funkcjonowania wypożyczalni i czytelń, wolnego dostępu do księgozbioru, dostępu do zbiorów on-line, wypożyczeń międzybibliotecznych, kwarantanny dla zbiorów, a także organizacji imprez, spotkań i zebrań:

Uwaga: Poniższe pytania i odpowiedzi są aktualizowane zgodnie z aktualnych stanem wiedzy i zaleceniami Ministerstwa Zdrowia i GIS oraz aktami prawnymi. Dla powiatów objętych specjalnymi obostrzeniami podczas epidemii zasady i ograniczenia będą różne.

Pytania i odpowiedzi (aktualizacja: 19 października 2020 r.)

1. Jak długo wirus utrzymuje się na książkach?
Choć książki są papierowe, to ich okładki, np. lakierowane, są wykonane z tworzyw sztucznych i wirus na ich powierzchni pozostaje znacznie dłużej niż na papierze. W związku z tym wirus na okładce książki przetrwa tak długo, jak na powierzchniach plastikowych, czyli według najnowszych badań ok. 3 dni. Egzemplarzy zwracanych do biblioteki nie wolno dezynfekować preparatami dezynfekcyjnymi.

2. Gdzie można znaleźć aktualnie obowiązujący akt prawny znoszący zakaz działalności bibliotek?
Zakaz prowadzenia działalności bibliotecznej został zniesiony Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 2 maja 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii.

3. Czy dostępna jest opinia prawna odnosząca się do organizacji pracy bibliotek w czasie epidemii?
Opinia prawna została przygotowana przez Bibliotekę Narodową w marcu, po wprowadzeniu stanu zagrożenia epidemicznego. Jest ona przydatna również w organizacji pracy bibliotek oraz w rozmowach z organizatorem, również w stanie epidemii.

4. Jakie działania należy podjąć po zniesieniu zakazu prowadzenia działalności bibliotecznej?
Aktualne rekomendacje dotyczące działań po zniesieniu zakazu prowadzenia działalności bibliotecznej są dostępne w tym materiale.

5. Jaka jest procedura odnosząca się do otwarcia bibliotek przez dyrektora w porozumieniu z organizatorem, po konsultacji z sanepidem?
Zgodnie z wytycznymi MKiDN decyzję o otwarciu biblioteki i jego terminie podejmuje dyrektor w porozumieniu z organizatorem, po konsultacji z inspektorem sanitarnym. Konsultacje z inspektorem sanitarnym powinny objąć kwestie dotyczące organizacji pracy po otwarciu biblioteki, związane ze spełnieniem warunków w wytycznych MKiDN i MR oraz rekomendacji BN (przeciwskazania do otwarcia placówki to np. choroby przewlekłe pracowników, mała powierzchnia biblioteki i trudności z utrzymaniem dystansu między użytkownikami) oraz inne kwestie sanitarne wynikające ze specyfiki działalności biblioteki, jeśli takie występują.

6. Czy konsultowanie otwarcia biblioteki z sanepidem jest obligatoryjne? Jak powinny przebiegać konsultacje – telefonicznie, e-mailowo, na piśmie?
Tak. Konsultacje z inspektorem sanitarnym mogą odbywać się w formie telefonicznej. Rekomendacja BN dotycząca konsultacji bibliotek z inspektorami sanitarnymi dostępna jest w tym komunikacie.

7. Kiedy rekomendowane jest otwarcie czytelń w bibliotekach?
Biblioteka Narodowa rekomendowała otwarcie czytelń w bibliotekach w IV etapie znoszenia obostrzeń związanych z COVID-19, co nastąpiło 6 czerwca 2020 r.

8. Czy czytelnicy mogą skorzystać z wolnego dostępu do księgozbioru?
Wirus dość krótko utrzymuje się na papierze i kartonie. Jeśli nie ma lokalnie znaczącego wzrostu zachorowań i zostaną zachowane zasady reżimu sanitarnego – w tym konieczność zakrycia maseczką ust i nosa, dezynfekcji rąk przez czytelników przed podejściem do regałów oraz zachowania zasady dystansu społecznego (także między regałami) – można zezwolić na wolny dostęp do księgozbioru. Jeżeli zostaną spełnione zasady reżimu sanitarnego nie trzeba poddawać książek z wolnego dostępu kwarantannie, chyba że czytelnik będzie przejawiał objawy choroby.

Odmiennie należy czynić z książkami, które zostały wypożyczone do domu. O ile bibliotekarz ma gwarancję dezynfekcji rąk przez czytelnika dotykającego książki z wolnego dostępu (obowiązek dezynfekcji rąk przy wejściu do biblioteki) o tyle nie wie, kto dotykał książek wypożyczonych do domu. Zatem okres 3 dni kwarantanny książek wypożyczanych do domu jest zalecany.

Do czasu wygaśnięcia pandemii Biblioteka Narodowa rekomenduje rezygnację z prenumeraty dzienników i tygodników papierowych oraz zaleca ich prenumeratę cyfrową.

9. Jak powinna wyglądać obsługa czytelnika?
Podczas pobytu w miejscach ogólnodostępnych biblioteki obowiązkowe jest dla użytkowników i bibliotekarzy zakrywanie nosa i ust poprzez użycie maseczek, przyłbic, ew. przy pomocy odzieży lub jej części oraz dezynfekowanie rąk przed wejściem do budynku. Zaleca się ustawienie przesłony ochronnej (np. z pleksi) w punkcie kontaktu (np. na ladzie bibliotecznej) użytkownika z bibliotekarzem. Po przyjęciu książek od użytkownika należy każdorazowo zdezynfekować blat, na którym leżały książki. Obowiązkowe jest zachowanie dystansu co najmniej 1,5 m między osobami przebywającymi w bibliotece. Więcej szczegółów dostępnych jest w tym komunikacie.

10. Czy książki zwracane przez czytelnika zdejmujemy z jego konta elektronicznego w dniu zwrotu, czy dopiero po kwarantannie?
To zależy od możliwości systemu bibliotecznego. Według najnowszych badań do 3 dni egzemplarze powinny zostać odłożone do skrzyni, pudła, torby lub na wydzielone półki w magazynie, innym pomieszczeniu bądź regale. Dodatkowo należy oznaczyć je datą zwrotu i wyłączyć z wypożyczania do czasu zakończenia kwarantanny, po tym okresie włączyć do użytkowania.

11. Czy jeśli mamy przyłbice to konieczne jest również pleksi?
Bibliotekarz może w czasie wykonywania czynności służbowych realizować obowiązek, o którym mowa w § 24 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dn. 7 sierpnia 2020 r., przez zakrywanie ust i nosa za pomocą przyłbicy, jeżeli miejsce świadczenia usług jest oddzielone od interesantów dodatkową przesłoną ochronną. Jeżeli stanowisko nie jest oddzielone przesłoną ochronną, bibliotekarz zobowiązany jest do noszenia maseczki, a przyłbica w tym przypadku nie może być stosowana samodzielnie.

12. Czy biblioteka musi zapewnić użytkownikom płyn do dezynfekcji i rękawiczki jednorazowe? Czy wystarczy umieszczenie w odpowiednim miejscu tylko płynu do dezynfekcji wraz z odpowiednią instrukcją?
Biblioteka Narodowa rekomenduje zapewnienie stanowiska do dezynfekcji dłoni dla czytelników wraz ze stosownymi instrukcjami w tym zakresie. Zgodnie z obowiązującymi przepisami obowiązek dotyczy klientów sklepów. Jeżeli jest możliwość zapewnienia dostępu do jednorazowych rękawiczek w bibliotece warto wdrożyć tę możliwość z uwagi na bezpieczeństwo zarówno użytkowników, jak i pracowników biblioteki.

13. Czy w obecnej sytuacji biblioteki muszą być otwarte w tych samych godzinach, jakie były przed pandemią, czy dyrektor może zmienić godziny otwarcia do czasu aż rząd ogłosi koniec epidemii?
Można zmienić godziny otwarcia biblioteki w czasie epidemii, podobnie jak przed epidemią.

14. Czy otwarcie bibliotek skutkuje zaprzestaniem wykonywania pracy zdalnej przez wszystkich pracowników?
Praca zdalna dla osób, które nie muszą pełnić obowiązków służbowych na miejscu w bibliotece wciąż jest rekomendowana.

15. Jaki jest czas kwarantanny i sposoby postępowania z oddanymi zbiorami „nieksiążkowymi”?
W przypadku zbiorów audiowizualnych, takich jak DVD lub audiobooki, zalecane jest stosowanie procedur postępowania i czasu kwarantanny tak jak dla książek.

16. Czy ozonowanie książek w oddzielnym pomieszczeniu może być dostatecznym środkiem dezynfekującym?
Nie należy stosować ozonu do dezynfekcji książek ze względu na szkodliwe dla materiałów celulozowych właściwości utleniające.

17. Czy w bibliotekach pełniących zadania biblioteki powiatowej mogą się odbywać seminaria dla bibliotekarzy z bibliotek gminnych?
Biblioteka Narodowa rekomenduje organizację takiego seminarium wyłącznie w formie e-konferencji. Możliwe jest zorganizowanie seminarium przy zapewnieniu wszystkich obowiązujących środków ochrony osobistej oraz zachowania odpowiednich odległości. Należy mieć jednak na uwadze ryzyko epidemiczne związane z przejazdami zbiorowym transportem publicznym. Zgodnie z obowiązującymi zasadami należy zachowywać dystans społeczny. Jeżeli istnieje inna możliwa forma organizacji seminarium, jak wideokonferencja czy webinarium, należy w pierwszej kolejności ją wdrożyć.

18. Czy zalecenia przygotowane przez Bibliotekę Narodową są przeznaczone również dla innych typów bibliotek niż biblioteki publiczne?
Rekomendacje Biblioteki Narodowej dotyczą organizacji pracy wszystkich typów bibliotek, również bibliotek szkolnych w zakresie ich dotyczącym.

19. Czy w obliczu obecnej sytuacji epidemicznej sanitariaty w bibliotekach muszą pozostać dostępne dla czytelników?
Sanitariaty powinny być dostępne dla czytelników w niezbędnym zakresie i z zachowaniem zaleceń sanitarnych dotyczących innych pomieszczeń.

20. Czy czasopisma, podobnie jak książki, podlegają kwarantannie? Czy należy zrezygnować z prenumeraty dzienników?
Kwarantannie podlegają wszystkie materiały biblioteczne, również czasopisma. Biblioteka Narodowa rekomenduje rezygnację z prenumeraty dzienników i tygodników papierowych oraz zaleca ich prenumeratę cyfrową.

21. Czy okładki książek oprawianych w folię należy przetrzeć ściereczką z płynem dezynfekującym?
Książek nie wolno dezynfekować preparatami dezynfekcyjnymi. Zamiast przecierania foliowych okładek wystarczające jest przestrzeganie terminu co najmniej 3 dni (według najnowszych badań) kwarantanny w pudle, skrzyni lub na półce.

22. Czy biblioteka jest zobowiązana do zaopatrzenia czytelników w maseczki?
Obowiązek zakrywania ust i nosa obowiązuje wszystkich wychodzących z domu. Biblioteka nie ma zatem obowiązku zapewnienia maseczek czytelnikom. Bibliotekarze powinni przebywać w bibliotece w maseczkach i rękawiczkach.

23. Czy wytyczne Ministerstwa Rozwoju oraz Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego należy stosować obligatoryjnie?
Wytyczne Ministerstwa Rozwoju oraz Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego należy traktować obligatoryjnie. MKiDN w komunikacie z 30 kwietnia 2020 roku oraz w wytycznych dla instytucji kultury odsyła do rekomendacji Biblioteki Narodowej.

24. Biblioteka mieści się w budynku lokalnego domu kultury. Domy kultury mają być otwarte w IV etapie. Czy w takim przypadku można otworzyć bibliotekę?
Termin otwarcia biblioteki należy ustalić z administratorem domu kultury. Od 4 maja 2020 roku został zniesiony zakaz prowadzenia bibliotek, a nie nakaz ich otwarcia. Termin otwarcia powinien być uzgodniony z organizatorem i inspektorem sanitarnym. Biblioteka i dom kultury mają wspólnego organizatora.

25. Czy czytelnik musi zwrócić książkę w nieprzekraczalnym terminie?
Biblioteka Narodowa rekomenduje elastyczne interpretowanie regulaminów wypożyczeń w czasie epidemii.

26. Czy można odkładać książki na podłogę w tym samym pomieszczeniu, w którym znajdują się książki do wypożyczenia, w sytuacji, gdy nie ma możliwości zorganizowania innego pomieszczenia, a nawet regału do kwarantanny książek?
Tak, jednak należy pamiętać, by odizolować i ograniczyć dostęp do tego miejsca tylko dla uprawnionych osób – pracowników biblioteki – oraz odpowiednio oznaczyć to miejsce. Zwracane egzemplarze mogą być również przechowywane w pudłach i torbach – można je ustawiać na podłodze.

27. Filia biblioteczna znajduje się tymczasowo w siedzibie szkoły. Czy, jeżeli nie ma osobnego wejścia, można ją otworzyć mimo zamkniętej placówki szkolnej?
Otwarcie biblioteki w siedzibie szkoły powinno być uzgodnione z jej dyrekcją. Szkoły pozostają zamknięte dla uczniów do 24 maja, ale jeśli warunki lokalowe pozwalają na zachowanie reżimu sanitarnego nie ma przeszkód, aby otworzyć filię biblioteki publicznej w celu oddania i wypożyczenia książek.

28. Czy przyjmując zwroty, przed odłożeniem książki na kwarantannę należy pozostawiać na niej okładkę z grubej folii? Co zrobić, jeśli jest przybrudzona?
Wystarczające jest przestrzeganie terminu co najmniej 3 dni kwarantanny (według najnowszych badań) w pudle, skrzyni lub na półce. Jeżeli jednak okładka foliowa jest przybrudzona w znacznym stopniu, mogącym przenieść przybrudzenia na inne egzemplarze, wskazane jest wcześniejsze usunięcie takiej okładki. Każdy przypadek należy traktować indywidualnie i zachować zasady bezpieczeństwa zbiorów oraz rygor sanitarny. Po zakończeniu kwarantanny książkę można ponownie obłożyć okładką foliową – czynność ta nie jest rekomendowana przez odłożeniem książki na kwarantannę, gdyż należy ograniczyć do minimum kontakt pracowników biblioteki ze zwracanym egzemplarzem.

29. Czy należy ograniczyć wypożyczanie nowości?
Po 3 dniach od zwrotu można je ponownie włączyć do użytkowania. 

30. Czy ograniczenie wypożyczeń, np. do trzech pozycji, nie przysporzy bibliotekarzom więcej pracy w postaci częstszych kontaktów z czytelnikami?
Decyzja należy do dyrektora biblioteki. Biblioteka Narodowa nie rekomenduje dodatkowych ograniczeń w zakresie liczby wypożyczanych egzemplarzy. Mniej książek wypożyczanych jednorazowo oznacza częstsze wizyty.

31. Czy można obsłużyć czytelnika, który nie zdezynfekował rąk? Czy trzeba każdemu przypominać o dezynfekcji rąk przed podejściem do stanowiska, aby zwrócić i wypożyczyć książki?
Dla bezpieczeństwa bibliotekarzy i czytelników Biblioteka Narodowa rekomenduje przypominanie użytkownikom o dezynfekcji rąk. W widocznych miejscach należy umieścić stosowne instrukcje lub każdemu przypominać o dezynfekcji rąk przed podejściem do stanowiska. Jeśli użytkownik nie chce się dostosować, należy przyjąć książki i odłożyć je do kwarantanny, zaś blat zdezynfekować jak po każdym przyjęciu książek. Najważniejsze jest, aby bibliotekarze mieli rękawiczki i maseczki oraz przestrzegali zasad sanitarnych.

32. Czy użytkownicy zamawiający książki przez telefon czy Internet, którzy umówili się na konkretną godzinę przyjścia, mają pierwszeństwo?
Dyrektor biblioteki powinien zadbać o bezpieczną organizację pracy oraz bezpieczeństwo pracowników i użytkowników. Należy dostosować działania do bieżącej sytuacji.

33. Czy BN rekomenduje rezerwację książek dla osób starszych? Co w sytuacji, kiedy mamy do czynienia z osobami, które są wykluczone cyfrowo?
Biblioteka Narodowa rekomenduje umożliwienie zamawiania materiałów bibliotecznych przez seniorów np. drogą telefoniczną. BN przypomina, że osoby należące do grupy ryzyka ciężkiego przebiegu zakażenia COVID-19 (osoby starsze) do czasu wygaśnięcia epidemii powinny rygorystycznie stosować się do zaleceń sanitarnych, podobnie osoby z nimi mieszkające.

34. Czy można stosować lampy UV do dezynfekcji książek?
Nie. Światło UV ma bardzo szkodliwy wpływ na materiały, z których wykonane są książki. Nie należy naświetlać książek lampami UV.

35. Czy procedura kwarantanny dotyczy też książek/czasopism, które krążą między wydziałami biblioteki np. opracowanie, magazyn, gromadzenie?
Jeśli książki i czasopisma nie opuszczają budynku i kontakt z nimi mają tylko pracownicy, to nie jest konieczne stosowanie dla nich kwarantanny. Oczywiście pod warunkiem, że pracownicy stosują się do zaleceń sanitarnych.

36. Czy jest wymóg dezynfekcji poręczy i klatki schodowej po wejściu i wyjściu każdego czytelnika?
Biblioteka Narodowa zaleca jak najczęstszą dezynfekcję poręczy, klamek i innych powierzchni lub elementów wyposażenia często używanych. Warto rozważyć też przygotowanie stanowiska do dezynfekcji rąk przez użytkowników na parterze. Nie ma konieczności dezynfekowania klatki schodowej i poręczy po każdym czytelniku.

37. Czy są jakieś zalecenia odnośnie dokonywania zakupów książek do biblioteki w czasie epidemii? Czy można zamawiać książki w wydawnictwach i jakie obowiązują procedury z tym związane, aby zachować bezpieczeństwo dla pracowników gromadzących i opracowujących zbiory?
Można na bieżąco dokonywać zakupu książek do biblioteki. Rekomendowane jest zamawianie on-line. Należy pamiętać, by po odbiorze paczki książki poddać minimum 3-dniowej kwarantannie. Bibliotekarz powinien pracować w maseczce i rękawiczkach.

38. Czy w przypadku publikacji udostępnianych wyłącznie na miejscu w czytelniach można wypożyczać je na zewnątrz?
Tak, zbiory udostępniane dotychczas na miejscu można wypożyczać, jeśli nie są to materiały unikatowe w skali kraju. Decyzja w tym zakresie należy do dyrektora biblioteki.

39. Czy obowiązkiem biblioteki jest zakup kombinezonów ochronnych dla bibliotekarzy obsługujących użytkowników?
Nie ma obowiązku zakupu kombinezonów ochronnych.

40. Jakie środki ochrony powinni stosować pracownicy magazynów bibliotecznych przyjmujący książki po kwarantannie?
Muszą mieć zapewnione środki indywidualnej ochrony, tj. maseczki, rękawiczki, płyn dezynfekcyjny itd.

41. Czy pracownik, który ukończył 60 lat może pracować przy obsłudze czytelnika w wypożyczalni po jej otwarciu, czy powinien pracować zdalnie?
Biblioteka Narodowa przypomina, że osoby należące do grupy ryzyka ciężkiego przebiegu zakażenia COVID-19 (osoby starsze) do czasu wygaśnięcia epidemii powinny rygorystycznie stosować się do zaleceń sanitarnych. Jeżeli osoby po 60. roku życia mają aktualne badania pozwalające na pracę i mają zapewnione środki indywidualnej ochrony, mogą pracować. Jeżeli występują wątpliwości niezwłocznie należy skonsultować się z lekarzem medycyny pracy. Pracodawca powinien każdy przypadek rozpatrywać indywidualnie, niezależnie od wieku pracownika. Praca zdalna dla osób, które nie muszą wykonywać obowiązków służbowych na miejscu w bibliotece wciąż jest rekomendowana.

42. Pracodawca zapewnił nam maseczki wielokrotnego użycia. Czy odpowiada również za ich pranie?
Maska jest środkiem ochrony indywidualnej – ma za zadanie zapewnienie bezpieczeństwa pracownikowi. Co oznacza, że za pranie obligatoryjnie odpowiada pracodawca. Biblioteka Narodowa rekomenduje jednak używanie maseczek jednorazowych.

43. Czy można mówić o otwarciu placówki bez osoby sprzątającej w obsadzie?
Raczej nie. W zakresie bezpieczeństwa w punktach wypożyczeń/zwrotów każdy bibliotekarz powinien po przyjęciu książek od czytelnika dezynfekować blat/ladę, a zwracane książki odłożyć na okres minimum 3 dni na kwarantannę. Ponadto konieczne jest stosowanie środków indywidualnej ochrony: maseczek, rękawiczek i płynu do dezynfekcji rąk. Należy jednak pamiętać o dezynfekcji klamek, poręczy i innych elementów wyposażenia, których dotykają użytkownicy oraz bibliotekarze, a także o częstym myciu podłóg i toalet.

44. Czy rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 2 maja 2020 r. dotyczy również bibliotek szkolnych?
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 2 maja 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii zniosło zakaz działalności bibliotecznej wszystkich bibliotek, również szkolnych. Należy jednak pamiętać, że biblioteki różnych typów regulują także inne przepisy, w przypadku bibliotek szkolnych należy brać pod uwagę przepisy dotyczące szkół, które wydaje Ministerstwo Edukacji Narodowej. Decyzję, w jakim zakresie biblioteka jest otwarta na potrzeby szkoły podejmuje dyrektor szkoły i nauczyciele-bibliotekarze. Na razie biblioteki szkolne w budynkach szkoły są zamknięte dla uczniów. Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, aby nauczyciele-bibliotekarze pracowali zdalnie dla biblioteki (np. świadcząc usługi on-line dla uczniów lub dla nauczycieli), a także wykonywali prace porządkowe w samej bibliotece (np. przy katalogach, przygotowując ubytkowanie lub zakupy), oczywiście przestrzegając reżimu sanitarnego i rekomendacji Biblioteki Narodowej oraz wytycznych Ministerstwa Rozwoju opracowanych razem z GIS.

45. Czy w związku z otwarciem biblioteki w trakcie epidemii można żądać od czytelnika podpisania oświadczenia o niechorowaniu na koronawirusa, braku kontaktu z osobami zarażonymi i pobieraniu ich danych osobowych?
Nie ma wystarczającej podstawy prawnej do gromadzenia takich informacji oraz ich dalszego przechowywania. Z pewnością w okresie zwiększonego zagrożenia chorobą zakaźną wskazane jest podejmowanie działań profilaktycznych, jednakże nie powinny one naruszać praw i wolności osób, które odwiedzają administratora (bibliotekę). Informacja o stanie zdrowia stanowi informację szczególną w rozumieniu przepisów art. 9 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2016/679 z 27.04.2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz.Urz. UE L z 2016 r. 119, s. 1 ze zm.) – RODO. Przetwarzanie takich informacji jest zakazane, chyba że istnieje przesłanka legalizująca z art. 9 ust. 2 RODO. W przypadku uzasadnionej potrzeby przetwarzania takich danych, na podstawie art. 17 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, należy skontaktować się z organami Państwowej Inspekcji Sanitarnej.

46. Jak należy traktować czytelnika, który przyjdzie do biblioteki bez zasłoniętych nosa i ust i oświadczy, że jego stan zdrowia nie pozwala mu na spełnienie tego obowiązku? Czy powinien zostać przyjęty przez bibliotekarza?
W § 24 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii zostały wymienione przypadki, w których dana osoba może nie nosić maseczki. Osoby niewymienione w tym przepisie muszą nosić maseczki. Nienoszenie maseczek jest naruszeniem prawa i wiążą się z tym konsekwencje prawne. Należy także pamiętać, by zachować bezpieczną odległość, gdy użytkownik przejawia objawy choroby lub znajduje się w grupie osób, które nie mają obowiązku noszenia maseczki. Bibliotekarze muszą przebywać w bibliotece w maseczkach i rękawiczkach. Jeżeli jest taka możliwość, zaleca się ustawienie przesłony ochronnej (np. z pleksi) w punkcie kontaktu użytkownika z bibliotekarzem (np. na ladzie bibliotecznej). Ważne, aby przed zwrotem książek czytelnik zdezynfekował ręce. Można odmówić obsługi w przypadku, gdy stan zdrowia czytelnika jest widocznie zły – należy wtedy bezzwłocznie wdrożyć procedury przewidziane przez GIS.

47. Prowadzimy digitalizację. Skaner jest umieszczony w małym pomieszczeniu w piwnicy, gdzie znajduje się małe okno. Czy jest wskazane, aby różne osoby skanowały po sobie jednego dnia? Czy powinna być przewidziana przerwa między pracą skanerzystów? W jaki sposób dezynfekować skaner?
Biblioteka Narodowa rekomenduje pracę jednej osoby w jednym pomieszczeniu przez cały dzień. Po pracy należy zdezynfekować urządzenia, których dotykano (skaner, komputer itp.). Bez dezynfekcji wirus może przebywać na powierzchniach plastikowych do 72 godzin. Wykaz produktów biobójczych do higieny rąk i do powierzchni podaje GIS. Należy jednak sprawdzić, czy producent skanera nie zabrania używania składników takiego płynu. W instrukcji obsługi powinna być uwzględniona kwestia konserwacji i czyszczenia urządzenia. Jeżeli nie ma, należy skonsultować tę kwestię z producentem.

48. Czy rekomendowane jest prowadzenie wypożyczeń międzybibliotecznych?
Biblioteka Narodowa nie rekomenduje prowadzenia tradycyjnych wypożyczeń międzybibliotecznych z uwagi na utrudnione sposoby doręczenia przesyłek (zarówno krajowych, jak i zagranicznych), konieczność wdrożenia procedury kwarantanny dla zbiorów czy braku możliwości udostępnienia publikacji na miejscu w czytelniach.

49. Czy zalecenia dotyczące ekranów ochronnych są też obowiązkowe w bibliotece szkolnej?
Wytyczne Ministerstwa Rozwoju dla bibliotek zalecają: „Ustawienie przesłony ochronnej (np. z pleksi) w punkcie kontaktu użytkownika z bibliotekarzem (np. na ladzie bibliotecznej) oraz innych stanowiskach obsługi czytelników”. Biblioteka Narodowa również to rekomenduje.

50. Czy rekomendowany jest określony typ rękawiczek do pracy dla bibliotekarzy? Czy wystarczą zwykłe rękawiczki foliowe?
Biblioteka Narodowa rekomenduje używanie rękawiczek jednorazowych lateksowych lub nitrylowych – szczególnie przez bibliotekarzy obsługujących czytelników. Jeśli nie jest możliwe używanie rękawiczek, należy na bieżąco myć i dezynfekować ręce w zależności od typu wykonywanych obowiązków.

51. Czy może spotkać się Dyskusyjny Klub Książki liczący kilka osób?
W sprawie Dyskusyjnych Klubów Książki ukazał się komunikat na stronie internetowej Instytutu Książki.

52. Czy można otworzyć bibliotekę działającą w strukturach domu kultury?
Decyzję o otwarciu biblioteki (instytucjonalnie odrębnej lub będącej częścią innego podmiotu, jak GOK, uniwersytet, towarzystwo naukowe, związek wyznaniowy, szkoła itd.) podejmuje dyrektor w porozumieniu z organizatorem, po konsultacji z inspektorem sanitarnym. Jeżeli zostanie zapewniony reżim sanitarny i możliwość przestrzegania wszystkich zasady bezpieczeństwa epidemicznego można ją otworzyć (obecnie rekomendujemy otwarcie jedynie wypożyczalni), nawet gdy znajduje się w siedzibie domu kultury.

PKD jest Polską Klasyfikacją Działalności, a nie instytucji, a zatem rodzaj działalności decyduje o kwalifikacji do działu. GOK należy do działu 90.04, czyli działalność twórcza związana z kulturą i rozrywką, obejmująca działalność teatrów i sal koncertowych, galerii i salonów wystawienniczych, domów i ośrodków kultury, świetlic oraz pozostałych obiektów kulturalnych. Działalność biblioteczna zaś należy do działu 91.01A, czyli działalność bibliotek, archiwów, muzeów oraz pozostała działalność związana z kulturą. Podklasa ta obejmuje: dokumentacyjną i informacyjną działalność bibliotek wszystkich rodzajów, czytelni, pomieszczeń do odsłuchiwania i oglądania świadczoną dla ogółu społeczeństwa lub specjalnych grup odbiorców, takich jak: studenci, naukowcy, nauczyciele; gromadzenie i katalogowanie zbiorów, wypożyczanie i przechowywanie książek, map, periodyków, filmów, płyt, taśm, prac artystycznych itp.; wyszukiwanie informacji z posiadanych zbiorów itp.; przechowywanie zdjęć i filmów przez biblioteki i usługi z tym związane. W powyższym zakresie można prowadzić działalność. Przypominamy o stosowaniu rekomendacji Biblioteki Narodowej, wytycznych MKiDN i Ministerstwa Rozwoju.

53. Czy czas przebywania czytelników w czytelniach powinien być limitowany?
Czytelnik powinien korzystać z czytelni przez okres do tego niezbędny. Aby uniknąć kolejek i przepełnienia czytelń Biblioteka Narodowa rekomenduje wprowadzenie rezerwacji miejsc przez czytelnika na konkretną godzinę telefonicznie, e-mailowo lub poprzez inne komunikatory. Jeżeli wskazane jest w bibliotece limitowanie czasu przebywania to warto rozważyć podjęcie takiej decyzji lub w trakcie dokonywania rezerwacji miejsca przez czytelnika zapytać o to, ile czasu zamierza przebywać w czytelni. Biblioteka Narodowa rekomenduje wprowadzenie przerw w trakcie otwarcia czytelni obejmujących wietrzenie pomieszczenia oraz dezynfekcję blatów, podłóg, klamek i klawiatur.

54. Posiadamy w bibliotece zabawki. Czy powinniśmy udostępnić je dzieciom?
Biblioteka Narodowa rekomenduje usunięcie z czytelni zabawek i innych przedmiotów trudnych w dezynfekcji. Czytelnie dla dzieci powinny wdrożyć takie same procedury reżimu sanitarnego jak czytelnie dedykowane dorosłym. Należy unikać organizowania większych skupisk dzieci w jednym pomieszczeniu.

55. Czy można organizować spotkania w czytelniach?
Biblioteka Narodowa nie rekomenduje organizacji w pomieszczeniach zamkniętych konferencji, seminariów, zebrań i spotkań innych niż w formie on-line.

56. Czy można organizować spotkania na świeżym powietrzu?
Biblioteka Narodowa rekomenduje organizację wydarzenia na świeżym powietrzu w tych miejscowościach, w których nie ma przypadków zakażeń koronawirusem lub wyraźnie liczba ich spada. Oczywiście obowiązują wówczas zasady reżimu sanitarnego określone w przepisach.

57. Jakie są rekomendacje obsługi czytelników sezonowych np. kuracjusze, przyjezdni?
Rekomendacje są takie same jak w przypadku czytelników stałych.

58. W jaki sposób dezynfekować klawiatury komputerowe? Przecieranie ich kilka razy dziennie środkiem dezynfekującym może je uszkodzić lub zmyć napisy na klawiszach.
Dezynfekcja klawiatur komputerowych powinna odbyć się zgodnie z instrukcjami producenta.

59. Jakie są rekomendacje dotyczące świadczenia przez bibliotekę usług płatnych typu: kserokopiowanie, skanowanie, drukowanie, sprzedaż?
Biblioteka Narodowa rekomenduje przy usłudze kserowania, skanowania czy drukowania (także przy samoobsługowych skanerach czy urządzeniach wielofunkcyjnych) dezynfekcję tych urządzeń zgodnie z instrukcjami od producenta. W przypadku sprzedaży stacjonarnej należy przestrzegać również reżimu sanitarnego: maseczki, rękawiczki, dezynfekcja rąk i blatów oraz bezpiecznego dystansu.

60. Czy podczas ewentualnych spotkań w reżimie sanitarnym odbywających się w bibliotece możliwe jest częstowanie kawą i/lub ciastkiem. Jeśli tak, na jakich zasadach?
Tak, na zasadach określonych w wytycznych dla gastronomii.

61. Jak liczyć okres kwarantanny, na której przebywają książki? Okres kwarantanny trwa 72 godziny od momentu przyniesienia książki do biblioteki. Czy można wypożyczać na lekcje słowniki i encyklopedie, aby uczniowie mogli z nich korzystać podczas pracy w grupach lub indywidualnie?
Można udostępnić słowniki i encyklopedie na potrzeby lekcji. Należy zadbać, by uczniowie przed skorzystaniem z książek zdezynfekowali ręce.

62. Czy w bibliotece możemy wrócić do działalności bookcrossingowej? Czy regał z książkami do tego przeznaczonymi może funkcjonować w pomieszczeniu bibliotecznym, przed wydzielonym miejscem do wypożyczeń i zwrotów. Jeśli nie, czy może być na zewnątrz budynku, na wolnym powietrzu?
Biblioteka Narodowa rekomenduje prowadzenie bookcrossingu w budynku biblioteki, jak i na zewnątrz jeśli nie ma lokalnie znaczącego wzrostu zachorowań. Obowiązują wówczas zasady takie jak przy wolnym dostępie do księgozbioru, tj. osoby korzystające powinny zdezynfekować ręce oraz zasłonić nos i usta. W przypadku, gdy czytelnik chciałaby przekazać swoją książkę na wymianę, obok regału należy ustawić, np. pudło do którego będą przekazywane książki – przed ich włączeniem do ponownego udostępnienia w ramach bookcrossingu należy poddać je 3-dniowej kwarantannie. Przy regale z bookcrossingiem warto zamieścić informacje określające zasady korzystania.

63. Jak zachować się w przypadku gdy pracownik biblioteki zostanie zakażony koronawirusem i będzie miał pozytywny wynik testu?
W sytuacji stwierdzenia zakażenia koronawirusem u pracownika biblioteki należy niezwłocznie izolować w domu jego samego oraz pracowników, którzy mieli z nim kontakt. Jeśli nie kontaktował się inaczej z czytelnikami niż za przegrodą z pleksi oraz stosując wszystkie zabezpieczenia (maseczka, dezynfekcja rak) nie ma konieczności kwarantanny czytelników. Warto poinformować o przypadku zakażenia inspektora sanitarnego, który w konkretnym przypadku może polecić inne działanie. Należy pamiętać o sprawdzeniu aktualizacji procedur przewidzianych przez Główny Inspektorat Sanitarny oraz lokalną sanitarno-epidemiologiczną. Procedury zostały również wyjaśnione w Serwisie Rzeczypospolitej Polskiej, a także w wytycznych Ministerstwa Zdrowia i Ministerstwa Rozwoju.

64. W jaki sposób przeprowadzić dezynfekcję biblioteki, która właśnie została zamknięta, ponieważ wszyscy pracownicy zostali skierowani na kwarantannę? Czy wystarczy zamknąć bibliotekę i na jak długo? Czy raczej przeprowadzić dezynfekcję z pomocą specjalistycznej firmy, w jaki sposób?
Biblioteka Narodowa rekomenduje zamknięcie biblioteki na 3 dni, a następnie dezynfekcję wszystkich powierzchni zalecanymi środkami przez personel sprzątający. Można wynająć firmę zewnętrzną, która ozonuje przestrzenie, jednak ozonowanie ma negatywny wpływ na papierowe zbiory biblioteczne.

65. Jak w tej chwili wyglądają normy przy organizacji przestrzeni bibliotecznej? Czy istnieje zalecana minimalna odległość między regałami w bibliotekach publicznych?
Wymogiem jest zachowanie dystansu społecznego min. 1,5 m od innych osób – w szczególności między stanowiskami dla czytelników, przy punktach wypożyczeń/zwrotów. W przypadku wolnego dostępu do zbiorów należy: prosić czytelnika o dezynfekcję rąk, zasłonięcie nosa i ust oraz zadbać by pomiędzy regałami nie znajdowało się wielu czytelników jednocześnie, czyli tak by możliwe było zachowanie dystansu społecznego. Nie ma obowiązku stosowania minimalnej odległości między regałami w bibliotekach publicznych.

66. Czy z powodu epidemii biblioteka może zrezygnować bez konsekwencji finansowych z realizacji projektu, który otrzymał dofinansowanie ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego? Projekt był opracowywany przed epidemią, a główni adresaci nie są zainteresowani formami on-line.
Należy skontaktować się z osobami wskazanymi w umowie na realizację projektu lub z osobami z instytucji zarządzającej, która jest odpowiedzialna za dany program. Kontakty są dostępne na tej stronie.

67. Czy pracownikom bibliotek rekomenduje się przy okazji realizacji usługi „Książka na telefon” robienie zakupów, w tym wykupywanie recept czytelnikom?
Robienie zakupów i wykupywanie recept należy do zadań MOPS. Pracownik biblioteki, jeśli chce pomóc, może w czasie kontaktu wziąć receptę lub listę zakupów. Ale dokonanie zakupów i ich dostarczenie może nastąpić w czasie wolnym pracownika, z jego inicjatywy i jako jego własna decyzja o chęci pomocy. W czasie pracy pracownik może wykonywać jedynie zadania zawarte w zakresie obowiązków. Praktycznie rzecz przedstawiając, jeśli złamie nogę podczas robienia zakupów dla czytelnika, jest ryzyko niezakwalifikowania jako wypadku przy pracy.

68. Czy spotkania autorskie są preferowane w żółtej strefie i czy jeśli w spotkaniu weźmie udział kilka osób więcej, niż wskazują na to wytyczne, będą tego jakieś przykre konsekwencje?
Biblioteka Narodowa w swoich rekomendacjach, rekomenduje bibliotekom w pierwszej kolejności organizowania wydarzeń tylko w formie on-line. BN rekomenduje organizację wydarzeń na świeżym powietrzu oraz w przestrzeniach zamkniętych tylko w tych miejscowościach, w których nie ma przypadków zakażeń koronawirusem. Obowiązują wówczas zasady reżimu sanitarnego określone w przepisach. Nie można dopuścić do udziału większej liczby osób niż liczba wskazana w zapisach obowiązującego Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii.

69. Jakie dokumenty winny być opracowane w związku z COVID-19 (np. regulaminy, procedury, aktualizacja ryzyka zawodowego)? Jakie jeszcze spoza wymienionych?
Oprócz wymienionych dokumentów, można wprowadzić zarządzenie dyrektora odnośnie zasad funkcjonowania biblioteki w czasie epidemii. Jeżeli regulamin to zawiera, zarządzenie nie jest konieczne.

70. Na co zwrócić uwagę przygotowując się do kontroli z Inspekcji Pracy w związku z COVID-19?
Należy zwrócić uwagę na to, czy spełnione zostały wytyczne przedstawione przez Ministerstwo Rozwoju oraz aktualnie obowiązujące zapisy Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii.

71. Czy materiały, które kserujemy dla czytelników powinny przechodzić kwarantannę?
Wystarczy odpowiednia dezynfekcja rąk przed kserowaniem. Książek udostępnianych na miejscu nie trzeba poddawać kwarantannie, jeśli użytkownik czy pracownik biblioteki z nich korzystający uprzednio zdezynfekuje ręce.